Cất giữ tiền đồng cổ cho đúng: cầm mép, không đánh bóng, tránh túi nhựa mềm và kiểm soát ẩm
Trả lời ngắn: muốn giữ tiền đồng cổ lâu, hãy cầm đồng tiền bằng mép, tốt nhất đeo găng; không đánh bóng, không rửa bằng hoá chất; cất trong bìa hoặc hộp làm từ vật liệu ổn định, tránh túi nhựa mềm loại có chất hoá dẻo; giữ nơi khô, có túi hút ẩm, và chụp ảnh theo dõi định kỳ. Những việc này đơn giản nhưng quyết định bộ tiền còn nguyên sau vài chục năm hay không.
Tiền đồng đã nằm trong đất, trong hũ, trên xâu hàng trăm năm mà vẫn còn, chứng tỏ kim loại này khá bền. Phần lớn hư hại xảy ra sau khi tiền về tay người sưu tầm hay người giữ đồ, do những thói quen tưởng là chăm sóc.
Cầm đồng tiền đúng cách
Mồ hôi tay có muối và dầu. Một dấu vân tay in lên mặt đồng tiền sạch có thể thành vết sẫm sau một thời gian, khó tẩy mà không làm hại bề mặt. Vì vậy, cầm đồng tiền bằng mép, giữa ngón cái và ngón trỏ, không chạm vào mặt chữ. Đeo găng cotton hoặc nitrile khi xem nhiều đồng một lúc. Làm việc trên bàn lót khăn mềm để đồng tiền rơi không bị móp vành hay lăn mất.
Vì sao không đánh bóng
Người mới có tiền cổ thường muốn chà cho sáng để đọc chữ rõ hơn. Đánh bóng bằng kem, giấy ráp, bàn chải sắt, hay ngâm chanh, giấm, nước có ga đều lấy đi lớp bề mặt tự nhiên. Với người sưu tầm, tiền bị đánh bóng, rửa hoá chất thường bị đánh giá thấp hơn hẳn, vì bề mặt mất tự nhiên và chi tiết mòn đi. Với người giữ đồ, lớp gỉ ổn định còn là lớp bảo vệ. Muốn đọc chữ, hãy dùng kính lúp và đèn chiếu xiên; cách này cho thấy nét chữ rõ hơn nhiều so với chà sáng.
Làm sạch ở mức tối thiểu
Nếu tiền bám đất, bụi, chỉ phủi bằng cọ lông mềm. Đất cứng trong lỗ vuông hay lòng chữ có thể dùng que gỗ mềm gẩy nhẹ. Không ngâm nước lâu, nhất là tiền đã có gỉ bột. Với đồng tiền có gỉ bột xanh nhạt, mịn, đang lan, hãy tách riêng, giữ khô và hỏi người làm bảo tồn kim loại, giống cách xử lý với đồ đồng lớn.
Chọn bìa, túi, hộp đựng
| Vật đựng | Nhận xét |
|---|---|
| Túi nhựa mềm, dẻo, có mùi nhựa | Tránh; một số loại chứa chất hoá dẻo có thể thôi ra, để lại lớp nhờn, vết xanh trên đồng |
| Bìa, túi nhựa cứng trong, loại dành cho lưu trữ tiền | Phù hợp; hỏi người bán loại nhựa ổn định cho lưu trữ |
| Bìa giấy không axit có cửa sổ | Phù hợp, thông thoáng |
| Hộp gỗ mới sơn, vecni | Để thoáng ít lâu cho bay hơi trước khi dùng |
| Hũ, lọ kín thuỷ tinh | Được nếu có túi hút ẩm, không đổ chồng đống |
Nhiều người dùng túi zip mềm vì rẻ và tiện. Dùng tạm vài tuần không sao, nhưng để lâu năm thì nên chuyển sang vật đựng dành cho lưu trữ.
Kiểm soát ẩm trong khí hậu nhiệt đới
Ẩm là kẻ thù chính của tiền đồng ở Việt Nam. Mùa nồm miền Bắc và mùa mưa miền Nam, tủ kín không thông gió có thể ẩm hơn bên ngoài. Đặt túi hút ẩm trong hộp đựng, thay khi đổi màu. Có thể đặt một ẩm kế nhỏ trong tủ để biết khi nào cần thay. Không cất tiền gần nhà tắm, bếp, bể cá, sát tường ngoài. Tiền cổ không nên cất chung hộp với đồ bằng gỗ mới, giấy báo, cao su, vì chúng có thể toả hơi ảnh hưởng tới kim loại.
Sắp xếp để không cọ xát
Đổ cả hũ tiền vào túi rồi lắc tìm là cách làm mòn tiền nhanh nhất. Mỗi đồng nên có chỗ riêng: ngăn trong khay có lót nỉ, ô trong bìa, hoặc túi nhỏ riêng. Ghi số hiệu trên ô hoặc túi, khớp với sổ ghi chép. Những đồng giá trị cao hay đặc biệt có ý nghĩa với gia đình nên tách riêng hẳn.
Theo dõi định kỳ
- Mỗi năm một lần, lấy bộ tiền ra xem trong ngày khô ráo.
- So sánh với ảnh chụp lần trước, chú ý đốm gỉ mới, vết loang, lớp nhờn.
- Thay túi hút ẩm, kiểm tra vật đựng có bị nứt, có mùi lạ không.
- Cập nhật sổ: ngày kiểm, tình trạng, việc đã làm.
Thói quen này mất một buổi sáng mỗi năm mà giúp phát hiện sớm vấn đề trước khi nó lan sang cả bộ.
Mang tiền đi xem hay đi gửi
Khi mang tiền đi hỏi ý kiến người sưu tầm, đi triển lãm hay gửi qua bưu điện, mỗi đồng nên nằm trong ô hoặc túi riêng có số hiệu, xếp vào hộp cứng có đệm để không xô vào nhau. Lập danh sách kèm ảnh trước khi đi, đối chiếu khi về. Không để người khác cầm đồng tiền ra khỏi túi khi mình không có mặt. Với đồng giá trị cao, hạn chế gửi qua dịch vụ vận chuyển; nếu bắt buộc, hỏi rõ chính sách bảo hiểm hàng hoá.
Trẻ nhỏ và tiền xu
Đồng tiền tròn, nhỏ, là vật trẻ nhỏ rất dễ bỏ vào miệng. Không để tiền rời trong ngăn kéo thấp, trên bàn uống nước, trong đĩa trên kệ thấp. Khi lấy tiền ra xem cùng con cháu, hãy để trẻ xem trên khay có thành, có người lớn ngồi cạnh, và đếm lại số đồng khi cất. Nếu trẻ nuốt đồng tiền hay có biểu hiện hóc, hãy đưa trẻ tới cơ sở y tế ngay.
Gia đình nào muốn có hộp gỗ có ngăn để chia bộ tiền thành từng ô có thể tham khảo các mẫu hộp gỗ, chọn loại đã khô hẳn mùi sơn, rồi lót thêm nỉ hoặc giấy không axit vào từng ngăn.