Tiền xu treo, tiền ngũ đế trong nhà: đồ phong tục mới làm hay tiền cổ thật, và vì sao chỉ cần gọi đúng tên
Trả lời ngắn: phần lớn các xâu tiền ngũ đế, tiền xu buộc chỉ đỏ đang treo trong nhà hay để trong ví là tiền đúc mới theo kiểu cổ, làm ra để dùng theo phong tục. Điều đó hoàn toàn bình thường. Vấn đề chỉ nảy sinh khi chúng bị gọi là "tiền cổ thật" để bán giá cao, hoặc khi gia đình ghi nhầm vào sổ gia bảo. Hãy gọi đúng tên: "tiền ngũ đế đúc mới" là món đồ phong tục; "tiền cổ" là đồ sưu tầm cần xem xét riêng.
Bài này không bàn chuyện tiền ngũ đế có "hút tài lộc" hay không. Đó là quan niệm dân gian, mỗi nhà tin đến đâu là việc của nhà ấy. Bài chỉ bàn chuyện nhận diện và gìn giữ.
Tiền ngũ đế là gì
Tiền ngũ đế là bộ năm đồng tiền mang niên hiệu của năm vị vua đầu nhà Thanh, thường được kể là Thuận Trị, Khang Hy, Ung Chính, Càn Long, Gia Khánh. Theo quan niệm phong thuỷ dân gian, đây là thời kỳ thịnh trị nên tiền của các triều này được dùng làm vật cầu may. Ở Việt Nam, các bộ tiền ngũ đế treo cửa, đặt dưới thảm, để trong ví khá phổ biến. Có bộ là năm đồng riêng xâu lại, có bộ đúc liền thành một tấm.
Vì sao phần lớn là tiền đúc mới
Nhu cầu tiền ngũ đế làm vật phẩm rất lớn, trong khi tiền cổ thật thì có hạn và giá cao hơn nhiều. Vì vậy, gần như toàn bộ tiền ngũ đế bán đại trà là tiền đúc mới, đôi khi được làm màu cũ, đánh bóng vàng hoặc mạ. Điều này không có gì giấu giếm trong nghề; người bán đàng hoàng ghi rõ là đúc mới. Chỉ có một số người dùng chữ "tiền cổ", "tiền thật", "tiền xưa" một cách mập mờ.
Nhận ra tiền đúc mới
- Các đồng trong bộ giống hệt nhau về màu, độ mới, độ gỉ, dù mang niên hiệu cách nhau cả trăm năm.
- Kim loại sáng vàng đều, hoặc có lớp mạ bóng, lớp sơn màu cũ đồng nhất.
- Chữ sắc nhưng nét không có độ mòn tự nhiên, hoặc ngược lại mờ đều do đúc từ khuôn nhiều lần.
- Kích thước các đồng trong bộ giống nhau, trong khi tiền thật của từng triều có kích thước khác nhau.
- Đồng nặng nhẹ khác thường so với tiền đồng thật cùng loại.
Người không chuyên chỉ cần dấu hiệu đầu tiên là đủ để nghi ngờ lời rao "ngũ đế cổ thật": năm đồng của năm triều mà giống nhau như anh em sinh đôi thì nhiều khả năng cùng ra một lò.
Khi có người rao "ngũ đế cổ thật"
Tiền cổ thật của các triều này tồn tại, và người sưu tầm vẫn mua bán. Nhưng lời rao kiểu "tiền ngũ đế cổ thật mới linh, đồ đúc mới không có tác dụng" là cách nâng giá dựa trên niềm tin. Đó là phiên bản quen thuộc của "càng đắt càng linh". Nếu thật sự muốn mua tiền cổ thật để sưu tầm, hãy coi đó là việc sưu tầm, học về tiền, hỏi người có kinh nghiệm, chứ không mua vì lời hứa về vận may. Nếu chỉ để treo theo phong tục, đồ đúc mới là đủ.
Ghi sổ đúng tên
Trong sổ gia bảo, xâu tiền ngũ đế ông treo cửa từ hồi dựng nhà vẫn có thể là một mục đáng ghi, vì nó gắn với ngôi nhà và người dựng nó. Hãy ghi: "bộ tiền ngũ đế đúc mới, treo ở cửa chính từ khi dựng nhà, ông mua ở đâu". Đừng ghi "tiền cổ nhà Thanh". Mười năm sau, một người cháu đọc được chữ "cổ" có thể mang đi bán với kỳ vọng sai, hoặc anh em tranh nhau vì nghĩ là đồ quý.
Khi người bán dọa "treo sai là mất lộc"
Một kiểu chào hàng hay gặp: người bán nói xâu tiền nhà đang treo "sai hướng, sai số đồng, sai màu dây" nên "hút ngược", rồi chào bộ mới đắt hơn kèm dịch vụ "khai quang". Đây là lối gieo nỗi lo rồi bán cách giải. Cách treo tiền theo phong tục có nhiều thuyết khác nhau, mỗi người một cách nói, không có chuẩn nào kiểm chứng được. Nếu gia đình muốn thay, cứ thay theo ý mình và theo túi tiền của mình; không cần quyết trong lúc đang bị dọa.
Treo và giữ cho bền
Tiền treo ở cửa, ở hiên chịu nắng, gió, mưa hắt, nên dây đỏ bạc màu và mục dần. Kiểm tra dây mỗi năm, nhất là xâu treo trên cao; dây đứt làm tiền rơi trúng người qua lại là chuyện có thể xảy ra. Tiền mạ để ngoài trời lâu sẽ bong lớp mạ, xỉn màu; có thể lau khô sau những đợt mưa. Tiền đặt dưới thảm, dưới chân bàn thì dễ bị hút bụi cuốn đi, nên dán cố định hoặc đặt trong túi nhỏ.
Với nhà có trẻ nhỏ, các đồng tiền nhỏ là vật có thể bị nuốt. Treo cao khỏi tầm với, không để tiền rời trong ngăn kéo thấp, và kiểm tra lại xâu tiền xem có đồng nào lỏng ra không.
Khi xâu tiền cũ lẫn tiền thật
Có những xâu tiền treo trong nhà từ rất lâu, do ông bà tự gom những đồng tiền cổ thật có trong nhà. Nếu xâu tiền trông khác hẳn bộ đúc mới, các đồng khác nhau về kích thước, màu, độ mòn, thì đáng để chụp ảnh từng đồng và ghi chép như một xâu tiền cổ. Không cần tháo ra nếu nhà muốn giữ nguyên ý nghĩa; chỉ cần ghi lại để biết.
Gia đình nào muốn có một bộ tiền xu đúc mới để treo theo phong tục, giữ xâu tiền cũ của ông bà làm kỷ vật, có thể xem nhóm tiền xu, tiền cổ và hỏi rõ người bán về chất liệu, lớp mạ.