Giám định ngọc cũ: phòng kiểm định xác định được gì, không xác định được gì và cách đọc tờ giấy kết quả
Trả lời ngắn: phòng kiểm định đá quý thường xác định được món đồ là loại đá gì, như nephrite, jadeite hay đá khác, và có dấu hiệu bị tẩy, bơm nhựa, nhuộm màu hay không. Họ thường không xác định niên đại, cũng thường không kết luận chắc chắn nguồn gốc mỏ. Khi nhận giấy kết quả, cần kiểm tra tên đơn vị, số giấy có tra cứu được không, ảnh và trọng lượng có khớp món đồ không. Giấy do người bán đưa kèm không thay được một lần kiểm định độc lập.
Kiểm định là bước rẻ hơn rất nhiều so với hậu quả của việc bán hớ hoặc chia đồ dựa trên một nhận định sai. Nhưng nó chỉ có ích khi người mang đồ đi hiểu rõ mình đang hỏi câu gì.
Hai câu hỏi khác nhau: "đá gì" và "bao nhiêu tuổi"
Đây là chỗ nhầm phổ biến nhất. Người nhà mang miếng ngọc đi với câu hỏi trong đầu là "có phải ngọc cổ không", nhận về tờ giấy ghi "jadeite, tự nhiên" rồi hiểu là "đã chứng nhận ngọc cổ". Thực ra tờ giấy chỉ trả lời câu thứ nhất. Một miếng phỉ thuý tự nhiên có thể được chạm tuần trước. Câu hỏi về tuổi đời cần người nghiên cứu chuyên sâu về đồ ngọc, xem tay nghề, đề tài, dấu vết dụng cụ, bề mặt, so sánh với tư liệu, và kết quả vẫn là ý kiến chuyên môn chứ không phải phép đo.
Phòng kiểm định thường làm gì
- Đo các chỉ số vật lý như chiết suất, tỷ trọng.
- Soi dưới kính hiển vi để xem cấu trúc, bao thể, dấu hiệu nứt được lấp đầy.
- Dùng phương pháp quang phổ để phát hiện nhựa, chất nhuộm.
- Soi dưới đèn cực tím để xem phản ứng phát quang.
Các phương pháp này phần lớn không xâm lấn, không làm hỏng món đồ. Nếu nơi nào cần cạo, mài, nhỏ hoá chất lên món đồ để "thử", nên hỏi kỹ lý do hoặc tìm nơi khác.
Các ký hiệu xử lý thường gặp với phỉ thuý
| Cách gọi trong nghề | Ý nghĩa thường hiểu |
|---|---|
| Hàng A | Tự nhiên, chỉ cắt, chạm, đánh bóng, có thể phủ sáp bề mặt |
| Hàng B | Đã tẩy bằng hoá chất và bơm nhựa để làm trong, làm sạch màu |
| Hàng C | Đã nhuộm màu |
| Hàng B+C | Vừa tẩy, bơm nhựa, vừa nhuộm |
Cách gọi A, B, C là quy ước trong giới buôn bán phỉ thuý, không phải tiêu chuẩn pháp lý thống nhất; giấy của mỗi nơi có thể ghi bằng lời mô tả thay vì chữ cái. Với nephrite và các loại đá khác, giấy thường mô tả trực tiếp dấu hiệu xử lý nếu có.
Chuẩn bị trước khi mang đi
- Chụp ảnh món đồ hai mặt, ghi kích thước, cân trọng lượng nếu có cân tiểu ly.
- Ghi sẵn câu hỏi muốn được trả lời: loại đá, có xử lý không, có vết nứt không.
- Tháo dây, móc nếu có thể, vì kim loại có thể ảnh hưởng một số phép đo; hỏi nơi kiểm định trước.
- Gói món đồ trong túi vải mềm, đặt trong hộp cứng.
- Giữ lại biên nhận khi gửi đồ, kiểm tra mô tả trên biên nhận khớp với món đồ.
Đọc tờ giấy kết quả
- Tên đơn vị và địa chỉ: có phải một đơn vị có thật, hoạt động công khai không.
- Số giấy: có tra cứu được trên trang của đơn vị hoặc gọi điện xác nhận không.
- Ảnh: ảnh trên giấy có đúng là món đồ của mình, đúng hoa văn, đúng vết đặc trưng không.
- Trọng lượng, kích thước: có khớp khi cân đo lại không.
- Kết luận: ghi loại đá gì, có xử lý gì; đọc kỹ những chữ như "không phát hiện", "có dấu hiệu", vì chúng mang nghĩa khác nhau.
Lưu tờ giấy cùng sổ gia bảo, chụp một bản lưu riêng. Giấy kiểm định gắn với món đồ nào thì chỉ có giá trị với món đó; một tờ giấy đẹp đi kèm một món khác là thủ thuật quen thuộc.
Giấy đi kèm hàng: nên coi là tham khảo
Khi mua ngọc, nhiều nơi tặng kèm giấy kiểm định. Có giấy từ đơn vị uy tín, có giấy từ những nơi không rõ, có giấy in sẵn. Với món đồ giá trị, hãy coi giấy kèm hàng là thông tin tham khảo và tự mang đi kiểm định lại ở một nơi độc lập do mình chọn. Người bán đàng hoàng thường không phản đối việc này, và nhiều nơi còn chấp nhận trả lại nếu kết quả không khớp.
Hỏi gì trước khi gửi đồ
Trước khi giao món đồ, nên hỏi rõ: nơi đó kiểm định những gì với loại đá này, kết luận được ghi ra sao, mất bao lâu, chi phí bao nhiêu, đồ được giữ ở đâu trong thời gian chờ, ai chịu trách nhiệm nếu đồ bị hư hỏng hay thất lạc. Hỏi thêm họ có đồng thời mua bán ngọc không. Một nơi vừa kiểm định vừa thu mua không hẳn là không đáng tin, nhưng gia đình nên biết điều đó để cân nhắc. Với ngọc gia truyền nhiều món, có thể kiểm định món quan trọng nhất trước, xem cách làm việc của họ rồi mới gửi tiếp.
Khi kết quả không như mong đợi
Kết quả có thể cho thấy miếng "ngọc cổ" là đá khác, hoặc đã qua xử lý. Đừng vì thế mà coi nhẹ món đồ của bà. Hãy cập nhật sổ gia bảo cho đúng, điều chỉnh cách giữ cho phù hợp với chất liệu, và kể lại câu chuyện với thông tin chính xác. Ai muốn hiểu thêm về các loại đá để đối chiếu với kết quả có thể xem nhóm đá quý phong thuỷ, nơi các loại đá được gọi tên riêng thay vì gộp chung là ngọc.