Ngọc cũ của bà, mẹ để lại nên đeo hằng ngày hay cất tủ: va đập, hoá chất, dây đeo và vòng chật

Trả lời ngắn: ngọc cũ vẫn đeo được, và đeo là cách giữ kỷ niệm rất tự nhiên, nhưng nên cân nhắc theo từng món. Món còn nguyên, không nứt, dây và móc chắc thì có thể đeo, tránh lúc làm việc nặng, nấu nướng, tắm rửa. Món có vết nứt, đã sửa, hoặc chưa rõ có xử lý nhựa hay không thì nên cất hoặc chỉ đeo dịp đặc biệt. Vòng không vừa tay thì đừng cố đeo vào. Với trẻ nhỏ, không đeo ngọc nhỏ và dây cho trẻ khi không có người lớn trông.

Có người nói ngọc phải đeo mới "sống", có người nói đồ của bà phải cất kỹ mới giữ được. Cả hai đều có cái lý. Bài này không chọn phe, mà liệt kê những rủi ro cụ thể để mỗi gia đình tự quyết.

Rủi ro thứ nhất: va đập

Ngọc nephrite rất dai, jadeite cứng nhưng có thể vỡ khi va mạnh vào cạnh cứng, còn nhiều loại đá khác được gọi là ngọc thì mềm và giòn hơn. Phần lớn vòng ngọc vỡ không phải do rơi từ cao, mà do va vào cạnh bồn rửa, cửa xe, mặt bàn đá trong sinh hoạt hằng ngày. Người đeo vòng ở tay hay làm việc nhà, bế con, chơi thể thao thì rủi ro cao hơn hẳn. Vết nứt nhỏ có sẵn sẽ làm món đồ vỡ dễ hơn nhiều.

Rủi ro thứ hai: hoá chất, mỹ phẩm và nhiệt

Ngọc tự nhiên chịu được mồ hôi và nước thông thường. Nhưng nếu món ngọc đã được xử lý tẩy và bơm nhựa, loại mà giới kiểm định hay gọi là hàng B, thì lớp nhựa có thể bị ảnh hưởng bởi chất tẩy rửa mạnh, dung môi, nhiệt cao, lâu ngày ngả vàng hay mờ. Ngọc nhuộm màu cũng có thể phai. Nước hoa, kem dưỡng, keo xịt tóc bám vào làm mặt ngọc mờ, khó lau. Thói quen tốt là đeo ngọc sau khi đã trang điểm xong, tháo ra trước khi rửa bát, giặt đồ, dọn nhà vệ sinh, xông hơi.

Rủi ro thứ ba: dây và móc

Ngọc ít khi tự rơi; thường là dây đứt hoặc móc bung. Dây sợi để lâu bị mục, nhất là dây thấm mồ hôi hằng ngày. Móc kim loại mòn dần ở chỗ tiếp xúc. Hãy kiểm tra dây, móc mỗi vài tháng: kéo nhẹ xem dây có giãn, có sờn không; móc có còn khít không. Với món đeo hằng ngày, đặt lịch thay dây định kỳ, không đợi tới khi đứt.

Vòng không vừa tay: đừng cố

Vòng của bà thường nhỏ hơn cỡ tay của cháu. Cố đeo vào bằng xà phòng, kem bôi trơn, túi ni lông là cách nhiều người dùng, nhưng có hai rủi ro: vòng trượt và rơi vỡ trong lúc cố, hoặc đeo vào được mà không tháo ra được. Khi tay sưng, chẳng hạn khi mang thai, bị thương hay bệnh, vòng chật có thể phải cắt ra, mất luôn món đồ. Nếu vòng không vừa, có thể đeo thành mặt dây bằng cách móc dây qua vòng, hoặc chỉ cất giữ. Nếu đã kẹt vòng và tay sưng đau, hãy tới cơ sở y tế; đừng tự xử lý bằng cách mạnh tay.

Trẻ nhỏ và ngọc

Nhiều gia đình có thói quen đeo ngọc, đeo vòng bạc cho trẻ nhỏ. Với trẻ còn bỏ đồ vào miệng, các hạt ngọc nhỏ, mặt dây nhỏ, móc tháo rời có nguy cơ bị nuốt hay hóc. Dây đeo cổ có thể vướng vào thành giường, đồ chơi. Cách an toàn là chỉ đeo cho trẻ khi có người lớn bên cạnh, tháo ra khi trẻ ngủ, và cất xa tầm với. Món ngọc mừng đầy tháng có thể giữ trong hộp kèm thiệp, đợi con lớn hơn mới đeo.

Đeo luân phiên theo dịp

Một giải pháp giữa đeo và cất là đeo theo dịp: ngày giỗ bà, ngày cưới, ngày Tết, những dịp đoàn tụ. Ngày thường thì đeo một món ngọc khác, bền hơn, ít ý nghĩa hơn. Cách này giữ được tinh thần "ngọc phải được đeo" mà giảm hao mòn cho món quý nhất. Mỗi lần đeo là một lần nhắc chuyện về người đã đeo trước.

Lau ngọc sau khi đeo

Sau mỗi lần đeo, nhất là ngày nóng, lau miếng ngọc bằng khăn mềm hơi ẩm để bỏ mồ hôi và bụi, rồi lau khô. Dây đeo cũng thấm mồ hôi, nên để dây khô hẳn trước khi cất vào túi. Không ngâm ngọc vào nước nóng, không dùng máy rửa siêu âm ở nhà cho món chưa rõ có bơm nhựa hay có vết nứt, vì rung siêu âm có thể làm nứt lan. Không bôi dầu cho "bóng" theo lời truyền miệng; dầu bám bụi và có thể che những vết nứt mà mình cần thấy.

Nếu chẳng may đánh rơi

Khi ngọc rơi xuống nền cứng, dù không vỡ, hãy nhặt lên, lau sạch, soi đèn kiểm tra kỹ vết nứt mới, nhất là quanh lỗ xỏ và các cạnh. Vết nứt do va đập đôi khi chỉ lộ ra sau vài ngày. Nếu thấy nứt, ngừng đeo hằng ngày và ghi vào sổ. Nếu vỡ, gom đủ các mảnh, gói riêng, hỏi thợ có nghề về khả năng gắn lại hoặc bọc kim loại.

Bảng quyết định nhanh

Người muốn có một món ngọc mới để đeo hằng ngày, dành món của bà cho dịp lễ, có thể xem nhóm ngọc phỉ thuý và hỏi rõ món nào có giấy kiểm định, có xử lý hay không, để biết cách đeo phù hợp.

Câu hỏi thường gặp