Thay dây, làm lại móc và cất ngọc bội gia truyền: chọn dây, thắt nút, túi đựng và mang đi xa
Trả lời ngắn: ngọc bội gia truyền nên được thay dây định kỳ bằng dây bền, kiểm tra lỗ xỏ có nứt trước khi xâu, và chỉ làm móc kim loại bởi thợ có nghề để không bóp nứt ngọc. Khi cất, mỗi món một túi vải mềm riêng, không để chung với đá cứng hơn hay kim loại, tránh nơi nóng như gần bếp hay trong xe đỗ ngoài nắng. Mang đi xa thì để trong hộp cứng, mang theo người, không để trong hành lý ký gửi.
Viên ngọc thường bền hơn mọi thứ đi kèm nó. Dây mục, móc mòn, túi đựng chung, những chi tiết nhỏ này mới là nguyên nhân của phần lớn tai nạn với ngọc bội.
Kiểm tra lỗ xỏ trước khi thay dây
Trước khi xâu dây mới, lau sạch lỗ xỏ bằng tăm bông hơi ẩm, để khô. Soi đèn pin quanh lỗ, cả hai mặt, tìm vết nứt mảnh. Nếu có nứt ở lỗ xỏ, đừng xâu dây chịu lực vào đó; có thể làm một chiếc lồng dây đan quanh miếng ngọc hoặc một khung kim loại ôm ngoài, để lực không dồn vào chỗ nứt. Việc này nên nhờ thợ trang sức có kinh nghiệm với ngọc.
Chọn dây đeo
| Loại dây | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Dây sợi tổng hợp bện | Bền, ít giãn, nhiều màu | Vẫn mòn ở chỗ cọ lỗ xỏ |
| Dây lụa | Mềm, đẹp, truyền thống | Mục nhanh khi thấm mồ hôi |
| Dây da | Chắc, hợp mặt dây lớn | Sợ nước, có thể bạc màu |
| Dây kim loại | Rất chắc | Có thể mài mòn lỗ xỏ, nên có ống lót |
Với ngọc bội đeo hằng ngày, dây sợi tổng hợp bện là lựa chọn phổ biến. Độ dài dây vừa để miếng ngọc nằm yên ở ngực, không đung đưa va vào bàn khi cúi người.
Thắt nút và đoạn trượt
Nhiều mặt ngọc được đeo bằng dây thắt nút có đoạn trượt để chỉnh độ dài. Nút thắt nên được hơ hoặc cố định đầu dây cho khỏi tuột, nhưng tránh hơ lửa gần miếng ngọc. Nút thắt ngay sát lỗ xỏ giúp miếng ngọc không xoay lật quá nhiều. Kiểm tra nút sau vài tuần đầu, vì dây mới thường giãn và nút có thể lỏng ra.
Móc kim loại: nhờ thợ có nghề
Gắn móc bạc hay vàng vào ngọc bội giúp đeo chắc hơn và thay dây dễ hơn. Nhưng móc kiểu kẹp bóp chặt vào ngọc có thể gây nứt nếu thợ bóp quá tay hay ngọc có sẵn vết nứt. Hãy chọn thợ đã từng làm với ngọc, hỏi họ định gắn bằng cách nào, có cần khoan thêm không. Không nên đồng ý khoan thêm lỗ trên một miếng ngọc gia truyền nếu chưa cân nhắc kỹ, vì đó là thay đổi vĩnh viễn. Móc dùng lâu cũng mòn, kiểm tra mỗi khi thay dây.
Cất ngọc: túi riêng, không chung chạ
Ngọc có độ cứng trung bình. Để chung với kim cương, ruby, sapphire hay các đá cứng hơn, ngọc sẽ bị xước; để chung với đá mềm hơn, ngọc làm xước chúng. Kim loại móc, khoá của món khác cũng cào lên mặt ngọc. Cách đơn giản nhất là mỗi món một túi vải mềm, hoặc một ngăn riêng có lót nỉ trong hộp trang sức. Ghi tên món đồ lên thẻ nhỏ buộc ngoài túi.
Nhiệt độ và nơi cất
Ngọc tự nhiên chịu nhiệt khá tốt trong điều kiện sinh hoạt, nhưng ngọc đã bơm nhựa và dây đeo thì không. Tránh cất ngọc gần bếp, trên nóc tủ lạnh, cạnh cửa sổ nắng gắt, hay để quên trong xe đỗ ngoài trời. Sự thay đổi nhiệt đột ngột, như từ xe nóng vào phòng lạnh hay ngược lại, cũng không tốt cho món đồ có vết nứt. Độ ẩm ít ảnh hưởng tới ngọc nhưng làm dây sợi mục và túi vải ẩm mốc, nên chọn chỗ khô ráo.
Mang ngọc đi xa
- Để ngọc trong túi vải, đặt vào hộp cứng nhỏ có đệm.
- Mang theo người hoặc trong hành lý xách tay, không để trong hành lý ký gửi.
- Chụp ảnh và mang theo bản sao giấy kiểm định nếu có.
- Tháo ngọc ra khi đi biển, đi bơi, tập thể thao.
- Với món có thể là đồ cổ, việc mang ra nước ngoài có thể chịu quy định về di sản văn hoá và hải quan; hỏi người có chuyên môn pháp lý trước chuyến đi.
Ngọc bội cho trẻ nhỏ và người lớn tuổi
Ngọc bội mừng đầy tháng thường đi kèm dây đỏ ngắn. Với trẻ còn bò, còn ngậm đồ, dây cổ có nguy cơ vướng, và các chi tiết nhỏ như hạt chặn, móc có thể bị nuốt. Nhiều nhà chọn cất món ngọc trong hộp, chỉ đeo cho con khi chụp ảnh hay dịp lễ có người lớn bên cạnh. Người lớn tuổi thì tay yếu, mắt kém, khó tự cài móc nhỏ; dây thắt nút trượt hoặc móc to dễ cầm sẽ hợp hơn. Người cao tuổi hay ngã cũng nên tránh đeo ngọc to, nặng ở ngực khi đi lại một mình.
Khi dây đứt, ngọc rơi
Nếu dây đứt khi đang đeo, nhặt ngọc lên, kiểm tra vết nứt mới, nhất là ở lỗ xỏ, trước khi xâu dây khác. Giữ lại đoạn dây cũ một thời gian để xem nó đứt ở đâu: đứt ngay chỗ lỗ xỏ thường do mép lỗ sắc cứa dây, cần thợ mài nhẹ mép hoặc dùng ống lót.
Ghi lại lịch chăm sóc
Trong sổ gia bảo, mỗi lần thay dây, làm móc, ghi ngày, loại dây, ai làm. Thói quen này giúp biết khi nào đến lượt thay, và giúp người sau hiểu những gì đã được thay đổi trên món đồ. Ai cần chọn thêm một món ngọc mới để đeo thay phiên, giảm hao mòn cho món gia truyền, có thể tham khảo nhóm ngọc phỉ thuý và hỏi người bán về loại dây đi kèm.