Giấy tờ đi kèm đồ quý: hoá đơn, giấy kiểm định, giấy định giá, mỗi tờ chứng minh được gì
Trả lời ngắn: mỗi loại giấy chỉ trả lời một câu hỏi hẹp. Hoá đơn chứng minh có một giao dịch, không chứng minh món đồ cổ hay mới. Giấy kiểm định của phòng thí nghiệm chứng minh vật liệu và xử lý, không chứng minh tuổi hay xuất xứ lịch sử. Giấy định giá là ý kiến về giá tại một thời điểm, không phải giá bán được. Giấy chứng nhận của cửa hàng là cam kết của bên bán, không phải kiểm định độc lập. Và tờ giấy nào cũng chỉ có nghĩa khi nó thật sự thuộc về đúng món đồ trước mặt.
Vì sao không nên gộp giấy tờ lại
Người bán khéo hay đặt nhiều tờ giấy cạnh nhau: một hoá đơn, một giấy kiểm định, một bản in từ catalogue, một giấy bảo hành. Người mua nhìn xấp giấy và cảm thấy được bảo đảm về mọi mặt. Nhưng nếu đọc từng tờ, có thể không tờ nào nói điều người bán đang khẳng định bằng lời, ví dụ "đồ thời Lê" hay "đồ trong cung".
Cách đọc đúng: với mỗi lời khẳng định, hỏi tờ giấy nào chứng minh điều ấy. Nếu không có tờ nào, lời khẳng định chỉ là lời nói.
Hoá đơn và giấy mua bán
Chứng minh được: có một giao dịch giữa hai bên, vào ngày ấy, với giá ấy, theo mô tả ấy. Không chứng minh được: món đồ có đúng như mô tả không. Một hoá đơn ghi "bình gốm cổ" chỉ cho biết người bán đã gọi nó như vậy. Giá trị lớn nhất của hoá đơn là ràng buộc trách nhiệm người bán với lời mô tả, và là một mắt xích trong chuỗi nguồn gốc.
Giấy kiểm định của phòng thí nghiệm
Với đá quý, ngọc, kim loại, một số loại vật liệu khác, phòng thí nghiệm có thể xác nhận vật liệu là gì, tự nhiên hay nhân tạo, có xử lý ở mức phát hiện được không, cùng kích thước, khối lượng, ảnh lúc kiểm. Với gốm, có phương pháp đo niên đại cần lấy mẫu và có sai số.
Không chứng minh được: món đồ được chế tác khi nào, ở xưởng nào, ai từng sở hữu, đáng giá bao nhiêu. Một viên đá có tuổi địa chất hàng triệu năm có thể được chạm khắc tuần trước.
Giấy định giá
Giấy định giá là ý kiến của một người hay một đơn vị về giá trị món đồ, thường cho một mục đích cụ thể: bảo hiểm, chia tài sản, thế chấp. Định giá cho bảo hiểm thường dựa vào chi phí thay thế, có thể cao hơn hẳn giá bán lại được. Định giá luôn gắn với thời điểm và người định giá.
Không chứng minh được: có người sẵn sàng trả mức ấy. Người cầm giấy định giá cao rồi mang đi bán thường thất vọng. Hỏi rõ ai định giá, cho mục đích gì, dựa trên căn cứ nào.
Giấy chứng nhận, bảo hành của cửa hàng
Đây là cam kết của bên bán: họ khẳng định món đồ đúng mô tả và chịu trách nhiệm nếu sai. Giấy này có giá trị vì nó ràng buộc họ, nhất là khi ghi cụ thể và có điều khoản hoàn trả. Nó không phải kết quả kiểm định độc lập, dù được in đẹp, có dấu đỏ, có mã vạch. Đừng để ai gọi nó là "giấy giám định".
Ý kiến của cá nhân, nhà sưu tầm
Một tờ giấy viết tay hay đánh máy của một nhà sưu tầm, một người được giới thiệu là chuyên gia, nói rằng món đồ là đồ cổ. Giá trị của tờ giấy phụ thuộc hoàn toàn vào người viết: họ là ai, có chuyên môn đúng loại đồ không, có quyền lợi trong việc mua bán không, có kiểm chứng được họ thật sự đã viết tờ giấy ấy không. Nếu không liên hệ được người viết, tờ giấy gần như không có giá trị.
Catalogue, sách, ảnh trên báo
Người bán đưa ra một trang sách hay catalogue có món đồ "giống hệt" để chứng minh món của mình quý. Điều đó chỉ chứng minh rằng loại đồ ấy tồn tại và được ghi nhận, không chứng minh món đang bán là món trong sách, càng không chứng minh nó là đồ thật. Đồ giả thường được làm theo đúng ảnh trong sách.
Bảng tổng hợp
| Loại giấy | Chứng minh được | Không chứng minh được |
|---|---|---|
| Hoá đơn, giấy mua bán | Có giao dịch, mô tả của bên bán | Món đồ đúng như mô tả |
| Kiểm định phòng thí nghiệm | Vật liệu, xử lý, số đo lúc kiểm | Tuổi chế tác, chủ cũ, giá |
| Định giá | Ý kiến về giá tại một thời điểm | Giá bán được thực tế |
| Chứng nhận cửa hàng | Cam kết của bên bán | Kết quả kiểm định độc lập |
| Ý kiến cá nhân | Nhận định của người viết | Bất cứ điều gì nếu không kiểm được người viết |
| Catalogue, sách | Loại đồ ấy tồn tại | Món đang bán là món trong sách |
Kiểm giấy có khớp món đồ
- So ảnh trên giấy với món đồ, chú ý các vết đặc trưng.
- Cân và đo lại, so với số trên giấy.
- Tự tìm thông tin liên hệ của nơi cấp, không dùng số điện thoại hay đường dẫn in trên giấy hoặc do người bán gửi.
- Hỏi nơi cấp xác nhận mã giấy và mô tả.
Một tờ giấy thật, cấp cho một món đồ khác, đặt cạnh món đồ đang bán là thủ thuật cũ nhưng vẫn hiệu quả với người không kiểm. Với các món mới mua, như ngọc tại Vật Phẩm Phong Thuỷ hay nơi khác, cũng nên hỏi rõ giấy đi kèm thuộc loại nào trong bảng trên.