Mời người thẩm định đồ cũ trong nhà: chọn ai, hỏi gì và tránh những người đang muốn mua
Trả lời ngắn: chọn người thẩm định không có quyền lợi trong việc mua hay bán món đồ, có kinh nghiệm đúng loại đồ, và chịu giải thích căn cứ cho ý kiến của mình. Chuẩn bị sẵn hồ sơ, ảnh và lịch sử món đồ; đặt câu hỏi cụ thể; ghi lại ý kiến kèm ngày và tên người nói. Hỏi ít nhất hai người độc lập với nhau. Người vừa thẩm định vừa ngỏ ý mua ngay tại chỗ là người cần tách khỏi vai trò thẩm định.
Thẩm định đồ cũ là ý kiến, không phải phép đo
Với đá quý, ngọc, kim loại, phòng thí nghiệm có thể đo một số thứ. Còn câu hỏi món đồ được làm ở đâu, thời nào, tay nghề ra sao, có phải hàng làm cũ không, phần lớn dựa vào con mắt và kinh nghiệm của người đã xem rất nhiều đồ cùng loại. Đó là ý kiến chuyên môn, có giá trị, nhưng có thể khác nhau giữa hai người giỏi.
Hiểu như vậy để không đòi hỏi một người thẩm định phải "chắc chắn trăm phần trăm", và để nghi ngờ những ai nói chắc chắn quá nhanh.
Tìm ai
- Người chuyên đúng loại đồ: người giỏi gốm chưa chắc giỏi đồng, người giỏi ngọc chưa chắc giỏi tiền cổ.
- Người làm ở bảo tàng, viện nghiên cứu, trường đại học có chuyên ngành liên quan: nhiều nơi có thể cho ý kiến chung hoặc giới thiệu người.
- Hội nhóm sưu tầm lâu năm: nơi có nhiều người cùng xem, cùng tranh luận, ý kiến được đối chiếu.
- Thợ phục chế lâu năm: hiểu kỹ thuật làm, nhận ra vết sửa, vết làm cũ.
Khi tìm, hỏi người quen giới thiệu thay vì chọn theo quảng cáo. Người được nhiều nguồn độc lập nhắc tới thường đáng tin hơn người tự giới thiệu mình là chuyên gia.
Xung đột lợi ích: điều quan trọng nhất
Người thẩm định đồng thời là người mua đồ cũ có động cơ nói thấp giá trị để mua rẻ. Người thẩm định đồng thời bán dịch vụ phục chế, bán hộp đựng, bán giấy chứng nhận có động cơ nói rằng món đồ cần dịch vụ của họ. Không có nghĩa họ đều không trung thực, nhưng ý kiến của họ phải được cân nhắc với điều đó.
Hỏi thẳng ngay từ đầu: "Anh, chị có mua bán loại đồ này không?" Một người đàng hoàng sẽ trả lời rõ. Ghi lại câu trả lời ấy cùng với ý kiến của họ.
Chuẩn bị trước buổi xem
- Lý lịch món đồ: kích thước, cân nặng, ảnh đủ góc, lịch sử theo lời kể.
- Giấy tờ kèm theo nếu có, bản sao để đưa, bản gốc mình giữ.
- Danh sách câu hỏi viết sẵn.
- Một chỗ xem có ánh sáng ban ngày, mặt bàn lót khăn dày.
Nếu mang đồ đi, đóng gói như khi chuyển nhà: hộp cứng, chèn kín, không để đồ lỏng lẻo trong túi xách. Có thể gửi ảnh trước để hỏi người đó có đúng chuyên môn không, tránh đi lại vô ích.
Những câu nên hỏi
- Theo anh chị, món này là gì, làm bằng gì?
- Dựa vào những dấu hiệu nào mà nhận định như vậy?
- Có dấu hiệu nào khiến anh chị còn nghi ngờ không?
- Có vết sửa, vết thay thế, vết làm cũ nào không?
- Muốn chắc hơn thì cần kiểm thêm gì, ở đâu?
- Nên giữ gìn món này thế nào với tình trạng hiện tại?
Câu "dựa vào đâu" là câu quan trọng nhất. Ý kiến có căn cứ được nói ra mới kiểm lại được.
Những điều nên tránh trong buổi xem
Không để ai mang đồ đi chỗ khác "xem kỹ hơn" mà không có biên nhận ghi rõ món đồ, cân nặng, ảnh. Không đồng ý cạo, mài, khoan thử để lấy mẫu khi chưa hiểu rõ việc đó làm gì và có để lại dấu không. Không ký giấy tờ gì liên quan tới mua bán trong buổi thẩm định.
Nếu người xem nói "đồ này không đáng gì, để anh lấy giúp cho", hãy cảm ơn và kết thúc buổi xem. Đó đã là một lời chào mua, không còn là thẩm định. Ghi lại câu đó cùng các ý kiến khác.
Ghi biên bản ý kiến
Sau mỗi buổi, ghi lại: ngày, tên người xem, chuyên môn, họ có mua bán loại đồ này không, nhận định, căn cứ, điểm còn nghi ngờ, đề nghị kiểm thêm. Nếu được, xin người đó viết vài dòng và ký. Lưu vào hồ sơ món đồ.
Khi có hai ba ý kiến, đặt chúng cạnh nhau. Chỗ các ý kiến trùng nhau là chỗ đáng tin hơn; chỗ vênh nhau là chỗ cần hỏi thêm, hoặc chấp nhận là chưa rõ.
Chi phí thẩm định
Mỗi người, mỗi nơi có cách tính công khác nhau: có người xem miễn phí trong hội nhóm, có nơi tính phí theo món, phòng thí nghiệm có bảng phí riêng. Hỏi rõ trước, đồng ý trước. Cẩn trọng với người tính phí theo phần trăm giá trị họ tự định ra, vì như vậy họ có lợi khi nói giá cao. Cũng cẩn trọng với người làm miễn phí rồi gợi ý mua bán ngay sau đó.
Khi ý kiến không như mong đợi
Nhiều gia đình thất vọng khi món đồ được tin là cổ hoá ra là hàng làm sau. Điều đó không xoá đi câu chuyện người trong nhà đã giữ nó ra sao. Ghi đúng kết quả vào hồ sơ, giữ món đồ như một kỷ vật, và nếu muốn có thêm một món có nguồn gốc rõ ràng để bày cạnh, có thể tham khảo tại Vật Phẩm Phong Thuỷ, nơi đồ mới đi kèm hoá đơn và mô tả cụ thể.