Kỳ nam là gì và vì sao người giữ đồ nên dè dặt trước mọi lời rao kỳ nam giá hời
Trả lời ngắn: kỳ nam là tên người chơi trầm dành cho hạng trầm hiếm nhất, nhiều dầu, mềm và có mùi toả ngay cả khi chưa đốt. Nó hình thành trong cây dó như trầm thường nhưng hiếm hơn rất nhiều, và chưa có cách thử tại nhà nào phân biệt chắc chắn kỳ nam với trầm tốt hay trầm tẩm khéo. Vì là cái tên đắt nhất, kỳ nam cũng là cái tên bị gán bừa nhiều nhất; người giữ đồ nên coi mọi lời "kỳ nam giá hời" là lời cần kiểm, không phải tin.
Kỳ nam khác trầm thường ở đâu
Theo kinh nghiệm truyền lại của người trong nghề, kỳ nam và trầm đều là gỗ dó thấm nhựa, nhưng kỳ nam có lượng dầu cao hơn và tính chất khác. Trầm thường cứng, giòn, phải đốt hoặc hơ nóng mới toả mùi rõ. Kỳ nam được tả là mềm hơn, dùng dao cắt có thể ra sợi hay vụn dẻo, mùi thoảng ra ngay ở nhiệt độ thường và còn đổi tầng khi được hơ ấm.
Cũng theo lời kể dân gian, nhai một mẩu kỳ nam có cảm giác tê đầu lưỡi, vị cay rồi ngọt. Đây là mô tả truyền miệng, không phải cách kiểm định; và người đọc không nên cho vào miệng một thứ mình không rõ đã bị tẩm gì.
Những cách gọi theo màu và vì sao không nên bám vào
Người chơi trầm hay chia kỳ nam thành nhiều hạng theo màu và theo vùng, mỗi hạng một cái tên nghe rất sang. Cách gọi này có giá trị như một vốn từ trong nghề, nhưng không thống nhất: cùng một tên, hai người bán có thể chỉ hai món khác nhau. Không có bộ tiêu chuẩn chung được các phòng thí nghiệm công nhận để gắn những cái tên đó vào một mẫu cụ thể.
Với người giữ đồ, điều này có nghĩa là một cái tên hạng kỳ nam trên lời rao gần như không cho mình biết thêm gì. Thứ cho biết là món đồ: thớ, dầu, mùi nguội, mùi khi hơ, và nguồn gốc kể được bằng người, bằng giấy.
Vì sao kỳ nam là cái tên bị gán bừa nhiều nhất
Lý do rất đơn giản: chênh lệch giữa kỳ nam và trầm thường lớn tới mức chỉ cần đổi một chữ trên nhãn là lời lãi gấp nhiều lần. Trầm tẩm khéo cũng thơm khi nguội, cũng dính tay, cũng mềm nếu được ngâm dầu đủ lâu, tức là bắt chước được đúng những đặc điểm mà người mua nghe kể về kỳ nam.
Thêm vào đó là sự mơ hồ của chính chữ "kỳ nam": có người gọi mọi thứ trầm tốt là kỳ, có người chỉ dùng chữ này cho món cực hiếm. Lời rao lợi dụng chỗ mơ hồ ấy. Người bán có thể không nói dối theo nghĩa hẹp, nhưng người mua hiểu một đằng, trả tiền một nẻo.
Các thủ thuật hay gặp quanh kỳ nam
- Giá hời vì lý do riêng: "nhà cần tiền gấp", "hàng cụ để lại không biết giá". Người thật sự có kỳ nam thường biết rõ món mình có.
- Gieo khan hiếm rồi giục: "chỉ còn một miếng", "mai có khách khác lấy". Mục đích là để mình không kịp hỏi ai.
- Càng đắt càng linh: gán cho kỳ nam tác dụng chữa bệnh, trừ tà, giữ vận. Đây là quan niệm, không phải điều kiểm chứng được, và chuyện sức khoẻ thuộc về bác sĩ.
- Đừng nói cho ai: lời dặn giữ kín để "khỏi mất lộc" thực chất là để người mua không đi hỏi ý kiến thứ hai.
- Giấy tờ đẹp: một tờ giấy in tên "kỳ nam" do chính bên bán cấp không chứng minh được gì.
Nhà có món được gọi là kỳ nam thì làm gì
Trước hết là giữ nguyên hiện trạng: không cạo, không cắt, không đốt thử phần lớn. Cất trong lọ thuỷ tinh hoặc hộp kín không mùi, tránh nắng và nóng vì dầu có thể bay hơi. Ghi lại nguồn gốc theo lời người lớn tuổi: ai đưa, khi nào, ở đâu, trong hoàn cảnh nào.
Sau đó, nếu muốn biết thêm, mang tới hai hoặc ba người có kinh nghiệm độc lập với nhau, không ai trong số đó đang muốn mua món đồ. Hỏi họ dựa vào đâu để nói, và ghi lại câu trả lời. Nếu ý kiến vênh nhau, điều đó đã là một thông tin: món đồ chưa đủ rõ để khẳng định là kỳ nam.
Dè dặt không có nghĩa là coi thường
Thái độ thận trọng không phải để hạ giá trị món đồ của gia đình. Có những nhà giữ được một mẩu trầm thật đẹp qua nhiều đời, và câu chuyện của nó đáng được trân trọng. Dè dặt chỉ là để mình không bị ai lợi dụng: không bán rẻ khi có người dụ "chỉ là trầm thường", cũng không mua đắt khi có người thổi "kỳ nam hiếm có".
Một mẩu trầm tốt chưa được xác định là kỳ nam vẫn là một mẩu trầm tốt. Gọi đúng tên nó, giữ nó cẩn thận, và kể đúng câu chuyện của nó cho con cháu, như vậy đã là đủ.
Nếu muốn mua trầm để dùng
Với nhu cầu xông nhà, thắp nhang ngày rằm, chọn trầm tự nhiên hoặc trầm cấy có nguồn rõ là đủ dùng và dễ kiểm hơn nhiều. Bỏ tiền ra mua "kỳ nam" khi chưa có người tin cậy thẩm định giúp là đặt cược, không phải sưu tầm. Ai muốn tham khảo các món trầm thông dụng có thể xem tại Vật Phẩm Phong Thuỷ và hỏi rõ loại trầm, cách làm, trước khi quyết.