Cất giữ một khúc trầm lâu năm trong nhà: chọn hộp, chống ẩm mốc và giữ mùi cho đời sau
Trả lời ngắn: một khúc trầm thật nên được cất trong hộp hoặc lọ kín vừa phải, làm bằng vật liệu không mùi, đặt ở nơi mát, khô, tối và tránh xa đồ có mùi mạnh. Kẻ thù của trầm là nhiệt độ cao làm bay dầu, độ ẩm cao làm lên mốc, và mùi lạ ám vào thớ gỗ. Kiểm tra vài lần một năm, nhất là sau mùa nồm, là đủ giữ cho món trầm của gia đình bền qua nhiều đời.
Trầm mất gì khi cất sai
Trầm không mục như gỗ thường, nhờ lượng dầu trong thớ. Nhưng chính phần dầu ấy là thứ làm nên giá trị, và nó có thể hao đi. Để trầm gần bếp, trên nóc tủ sát mái tôn, hay trong xe hơi giữa trưa nắng, dầu bay hơi dần, mùi khi xông nhạt và cạn hơn. Ngược lại, để trầm trong chỗ ẩm, nhất là những tuần nồm, bề mặt có thể lên lớp mốc trắng hoặc xanh, để lại mùi mốc khó tẩy.
Thứ thứ ba ít người để ý là mùi lạ. Gỗ trầm hút mùi xung quanh. Cất chung ngăn với long não, băng phiến, xà phòng thơm hay túi nhang rẻ tiền, sau vài tháng khúc trầm sẽ mang mùi của chúng.
Chọn hộp, lọ và giấy gói
- Lọ thuỷ tinh nắp kín: không mùi, dễ nhìn bên trong, hợp với mẩu nhỏ và vụn trầm.
- Hộp gỗ: chọn gỗ ít mùi, đã khô kỹ. Tránh hộp gỗ có tinh dầu mạnh hoặc hộp mới sơn, vì mùi sơn và mùi gỗ sẽ lấn mùi trầm.
- Giấy gói: giấy bản, giấy dó hoặc giấy không axit. Không dùng giấy báo vì mực in ám mùi và có thể dây màu.
- Túi nilon: chỉ dùng tạm khi di chuyển. Để lâu trong nilon kín, hơi ẩm ngưng tụ bên trong là điều kiện tốt cho mốc.
Với khúc trầm lớn, cách nhiều nhà làm là quấn một lớp giấy bản, đặt vào hộp gỗ có lót vải mộc, rồi để hộp trong tủ đứng ở phòng ít nắng.
Chống ẩm trong khí hậu nhiệt đới
Miền Bắc có nồm, miền Nam có mùa mưa dài; cả hai đều làm độ ẩm trong nhà lên cao kéo dài. Một ẩm kế điện tử nhỏ đặt trong tủ giúp mình biết thật thay vì đoán. Khi độ ẩm cao liên tục, có thể đặt một gói hút ẩm silica trong tủ, không đặt áp sát vào trầm, và thay hoặc sấy lại gói khi đổi màu.
Đừng làm khô quá đà bằng cách để trầm gần máy sưởi hay phơi nắng gắt. Mục tiêu là ổn định, không phải khô kiệt. Thay đổi nóng lạnh, ẩm khô đột ngột còn có thể làm khúc trầm mỏng nứt theo thớ.
Khi thấy mốc trên trầm
Mốc trắng mỏng trên bề mặt thường lau được. Mang ra chỗ thoáng, đeo khẩu trang, dùng bàn chải lông mềm khô hoặc khăn khô chải nhẹ theo thớ. Để hong trong bóng râm có gió vài giờ, rồi mới cất lại vào hộp đã được lau và phơi khô. Không rửa bằng nước, không xịt cồn hay chất tẩy, vì chúng có thể kéo theo dầu và để lại mùi lạ.
Nếu mốc ăn sâu, đổi màu loang lổ hoặc có mùi hôi nặng, nên hỏi người có kinh nghiệm xử lý trầm trước khi làm gì thêm. Đồng thời tìm nguyên nhân: hộp có kín quá không, tủ có sát tường ẩm không.
Chia nhỏ để dùng dần
Nhiều gia đình vừa muốn giữ khúc trầm, vừa muốn thỉnh thoảng xông nhà vào dịp giỗ chạp. Cách giữ được cả hai là không đụng vào phần đẹp nhất, chỉ lấy dần từ đầu khúc hoặc phần vụn. Dùng dao nhỏ sắc hoặc cưa tay mảnh, cắt từng lát mỏng, gom cả mùn vào lọ riêng vì mùn trầm vẫn xông được.
Cất phần dùng dần riêng với phần giữ. Mở hộp chính càng ít lần, khúc trầm càng ít tiếp xúc với không khí ẩm và tay người.
Kiểm tra định kỳ
- Sau mùa nồm hoặc giữa mùa mưa: mở hộp, nhìn bề mặt, ngửi xem có mùi mốc không.
- Vài lần trong năm: lau hộp, thay giấy gói nếu giấy đã ẩm hoặc ố.
- Khi chuyển chỗ cất: đặt ẩm kế ở chỗ mới vài ngày trước rồi mới đưa trầm vào.
Không cần làm nhiều hơn thế. Trầm cần sự ổn định hơn là chăm sóc cầu kỳ.
Những chỗ trong nhà không nên cất trầm
Có vài chỗ nghe thì kín đáo nhưng lại rất hại cho trầm. Nóc tủ bếp và gian gần bếp: nóng, nhiều hơi dầu mỡ, mùi thức ăn ám vào gỗ. Tủ sát bức tường hứng nắng chiều: mặt tường ấm lên cả buổi tối, bên trong tủ nóng hơn mình tưởng. Gầm cầu thang, tầng hầm, nhà kho dưới đất: thường ẩm hơn các phòng ở. Phòng tắm và phòng có bể cá: hơi nước quanh năm.
Két sắt cũng không phải lúc nào cũng tốt. Két đặt sát nền ẩm, đóng kín quanh năm, bên trong có thể ẩm và bí hơn phòng ngoài. Nếu muốn cất trầm trong két vì lý do an toàn, đặt thêm gói hút ẩm, mở kiểm tra sau mùa nồm, và nhớ rằng mùi giấy tờ, tiền giấy trong két cũng có thể ám vào. Chỗ tốt nhất thường là một ngăn tủ đứng trong phòng ngủ hay phòng khách ít nắng, cao hơn mặt sàn.
Ghi nhãn cho người giữ sau
Đặt trong hộp một tờ ghi chú: khúc trầm này của ai, có từ khi nào, cân nặng lúc cất, loại trầm nếu đã biết chắc, và loại nào chỉ là lời kể. Ghi luôn cách cất đang dùng. Người giữ đời sau sẽ không phải đoán, và nếu có ai tới hỏi mua, họ có căn cứ để so lại cân nặng, tránh bị tráo.
Với gia đình cần thêm trầm để dùng hằng ngày cho khúc trầm cũ được nghỉ, có thể tham khảo các món trầm và hộp đựng tại Vật Phẩm Phong Thuỷ, nhớ hỏi rõ loại trầm.