Chia gia bảo cho con cháu: các cách gia đình hay làm, chỗ dễ vướng và lúc cần hỏi luật sư
Trả lời ngắn: gia đình thường chia gia bảo theo ba cách: người giữ tự quyết khi còn sống, các thành viên chọn lần lượt theo thứ tự đã thống nhất, hoặc để một số món làm của chung do một người giữ thay. Cách nào cũng nên có danh sách rõ ràng và văn bản ghi nhận. Về mặt pháp lý, để lại theo di chúc, tặng cho khi còn sống và thoả thuận chia di sản là những việc khác nhau, có thủ tục và hệ quả khác nhau. Những chỗ ấy nên hỏi luật sư hoặc công chứng viên am hiểu thừa kế, không nên tự đoán.
Vì sao chia đồ khó hơn chia tiền
Tiền chia đều được. Một chiếc lư đồng thì không. Mỗi món mang một ký ức khác nhau với từng người: người con cả nhớ ông lau nó mỗi Tết, người con út nhớ mình từng làm sứt một góc. Giá trị tình cảm không quy ra tiền được, và chính ở đó dễ nảy sinh cảm giác thiệt thòi.
Thêm vào đó là sự mơ hồ: món này của ông hay của bà, của cả nhà hay của riêng ai, đã hứa cho ai từ trước chưa. Những câu hỏi ấy càng để lâu càng khó trả lời.
Bắt đầu bằng danh sách
Trước khi bàn chuyện ai nhận gì, lập danh sách đồ quý trong nhà: mỗi món có ảnh, mô tả, tình trạng, và câu chuyện ngắn. Danh sách giúp mọi người nhìn thấy cùng một bức tranh, tránh chuyện "con không biết nhà mình còn món ấy". Nếu có món đã được kiểm định, ghi kèm; nếu chưa, ghi là chưa.
Danh sách cũng nên ghi món nào là của chung vợ chồng, món nào là đồ riêng của một người, theo hiểu biết của gia đình. Chỗ nào không rõ thì ghi là không rõ, để hỏi sau.
Các cách chia hay gặp
| Cách chia | Ưu điểm | Chỗ dễ vướng |
|---|---|---|
| Người giữ tự quyết khi còn sống | Rõ ý nguyện, ít tranh cãi về sau | Cần thể hiện đúng hình thức pháp lý nếu muốn ràng buộc |
| Chọn lần lượt theo thứ tự | Công bằng về thủ tục, ai cũng có lượt | Phải thống nhất thứ tự trước; món được nhiều người muốn vẫn gây khó |
| Giữ chung, một người giữ thay | Món đồ không bị tách khỏi họ | Cần ghi rõ quyền và trách nhiệm của người giữ |
| Bán rồi chia tiền | Chia đều được | Món đồ rời khỏi gia đình; cần mọi người đồng ý |
Di chúc, tặng cho, thoả thuận: ba việc khác nhau
Người giữ đồ có thể tặng cho con cháu ngay khi còn sống; có thể để lại theo di chúc, có hiệu lực sau khi mất; hoặc không làm gì, và khi đó đồ thuộc di sản, được chia theo quy định của pháp luật hoặc theo thoả thuận của những người thừa kế. Mỗi cách có hình thức, thủ tục và hệ quả khác nhau.
Pháp luật cũng có quy định về một số người được hưởng phần di sản nhất định dù di chúc không nhắc tới, về tài sản chung của vợ chồng, và về phần di sản dùng vào việc thờ cúng. Bài này không đi vào chi tiết điều luật, vì mỗi hoàn cảnh mỗi khác. Khi đồ có giá trị lớn, khi gia đình có nhiều người thừa kế, hay khi có người ở nước ngoài, nên gặp luật sư hoặc công chứng viên để được hướng dẫn đúng.
Những lúc nhất định phải hỏi luật sư
- Món đồ có giá trị lớn so với tài sản chung của gia đình.
- Không rõ món đồ là tài sản chung hay riêng.
- Có người thừa kế không đồng ý, hoặc có người không liên lạc được.
- Người giữ đồ muốn chia khác với cách chia mặc định và muốn chắc chắn ý nguyện được tôn trọng.
- Món đồ có thể là cổ vật, có quy định riêng.
- Đồ đang nằm ở nhà của một người, các người khác muốn nhận phần.
Nói chuyện trước, khi mọi người còn bình tĩnh
Thời điểm tệ nhất để chia đồ là ngay sau đám tang, khi mọi người mệt mỏi, buồn bã, và có người còn mang những ấm ức cũ. Nếu có thể, hãy bàn khi người giữ đồ còn khoẻ, trong một buổi gia đình yên ổn. Người giữ có thể hỏi từng người: con muốn giữ món nào, vì sao. Nhiều khi câu trả lời bất ngờ: món ai cũng tưởng là quý nhất lại không ai tranh, còn một chiếc chén sứt lại được hai người cùng muốn.
Ghi lại bằng văn bản
Dù chia theo cách nào, ghi lại: món gì, ai nhận, ngày nào, các bên đồng ý. Với những gì cần giá trị pháp lý, làm đúng hình thức theo hướng dẫn của luật sư, công chứng viên. Với những thoả thuận trong nhà, một biên bản có chữ ký của mọi người, mỗi người giữ một bản, cũng giúp tránh hiểu lầm sau này.
Ảnh chụp món đồ đính kèm biên bản, để không có chuyện "cái lư ấy" bị hiểu thành hai cái khác nhau.
Món nhỏ cho mỗi người
Khi có ít món lớn mà nhiều con cháu, nhiều gia đình chọn cách giữ món lớn chung, còn mỗi người nhận một món nhỏ làm kỷ niệm: một đồng xu cũ của ông, một chiếc chén trong bộ ấm, một hạt trong chuỗi đã đứt. Món nhỏ ấy không lớn về giá trị nhưng giúp mỗi người có một phần. Nếu cần thêm món nhỏ đồng bộ để mỗi cháu có một kỷ niệm, có gia đình chọn những đồng xu cổ cùng loại, có thể tham khảo tại Vật Phẩm Phong Thuỷ.