Trao gia bảo cho người trẻ: dạy cách giữ, để họ yêu món đồ, và đừng biến nó thành gánh nặng
Trả lời ngắn: hãy trao dần, bắt đầu từ một món nhỏ hợp với không gian sống của người trẻ, kèm câu chuyện và một vài quy tắc giữ gìn đơn giản. Cùng nhau lau chùi, cùng nhau kể chuyện, để họ có kỷ niệm của chính mình với món đồ. Tôn trọng lựa chọn của họ: một món đồ được giữ vì yêu sẽ bền hơn món đồ được giữ vì bị ép. Và đừng gắn với món đồ những lời răn đe kiểu "bán đi là mất phúc".
Người trẻ không phải không quý đồ cũ
Thế hệ ông bà hay lo rằng con cháu không quan tâm tới đồ cũ. Thực tế nhiều người trẻ rất quý, chỉ là họ quý theo cách khác: muốn biết câu chuyện, muốn chụp ảnh, muốn món đồ hợp với căn phòng của mình. Điều họ thiếu thường là không gian, thời gian, và hiểu biết về cách giữ, chứ không phải tình cảm.
Hiểu như vậy, việc trao đồ trở thành chuyện giúp người trẻ giữ được, chứ không phải thử thách xem họ có xứng đáng không.
Trao dần, bắt đầu từ món nhỏ
Một chiếc lư đồng nặng, một bộ tủ chè lớn không vừa với căn hộ một phòng ngủ. Một chiếc chén trong bộ ấm của ông, một chiếc ấn tên, một đồng xu cũ, một chiếc khăn thêu của bà thì vừa. Món nhỏ giúp người trẻ bắt đầu thói quen giữ đồ mà không thấy nặng nề. Khi hoàn cảnh thay đổi, họ có nhà rộng hơn, họ sẽ nhận thêm.
Trao dần cũng giúp người lớn thấy người trẻ giữ đồ thế nào, và chỉnh lại cách dặn dò nếu cần.
Cùng làm, đừng chỉ dặn
Một buổi chiều cùng ngồi lau chiếc lư trước Tết, cùng mở hộp đồ của bà, cùng gói lại món đồ trong giấy mới, dạy được nhiều hơn mười lần dặn qua điện thoại. Người trẻ học bằng tay: cầm thế nào cho chắc, lau khăn khô hay khăn ẩm, chỗ nào dễ gãy. Và trong lúc làm, câu chuyện tự đến.
Những buổi như vậy cũng tạo ra ký ức mới. Sau này, người cháu nhớ về món đồ không chỉ vì ông cố, mà còn vì buổi chiều ngồi cùng bà.
Quy tắc giữ gìn ngắn gọn
Thay vì một bản hướng dẫn dài, viết cho người trẻ năm sáu quy tắc ngắn, đặt trong hộp đựng món đồ:
- Để chỗ khô, không có nắng chiếu.
- Lau bằng khăn khô mềm, không dùng chất tẩy.
- Cầm bằng hai tay, đỡ đáy.
- Không để chỗ trẻ con và thú cưng với tới.
- Khi chuyển nhà, gói riêng và tự mang.
- Có gì lạ, như nứt, mốc, gỉ, thì hỏi trước khi tự sửa.
Chọn món hợp không gian sống
Hỏi người trẻ về nơi họ đang ở: căn hộ có nắng chiều không, có điều hoà chạy suốt không, có trẻ nhỏ không, có hay chuyển chỗ không. Rồi cùng chọn món hợp. Đồ gỗ, sơn mài không hợp với phòng máy lạnh tắt bật liên tục; đồ sứ mỏng không hợp với nhà có trẻ nhỏ hiếu động; đồ nặng không hợp với người thuê nhà hay chuyển chỗ.
Một món được đặt đúng chỗ sẽ được ngắm mỗi ngày. Một món nằm trong vali dưới gầm giường vì không có chỗ để thì dễ bị quên.
Để người trẻ kể theo cách của họ
Người trẻ có thể chụp ảnh món đồ, viết vài dòng về nó, chia sẻ với bạn bè, hay đặt nó cạnh những đồ vật hiện đại theo cách bày rất khác với ông bà. Điều đó không làm món đồ kém trang trọng. Chỉ cần nhắc nhẹ: với đồ thờ, tượng Phật, tượng thần thì đặt ở chỗ sạch sẽ, cao ráo, không đặt dưới sàn hay trong phòng tắm; và không đăng ảnh kèm vị trí nhà.
Đừng biến món đồ thành gánh nặng
Những câu như "bán đi là mất phúc", "làm vỡ là có chuyện" khiến người trẻ sợ món đồ hơn là yêu nó. Có người vì sợ mà không dám nhận, hoặc nhận rồi cất kín, không dám nhìn. Thay vào đó, nói rõ mong muốn: "Bà mong cháu giữ, nhưng nếu một ngày cháu không giữ được, hãy trao lại cho người trong nhà thích nó". Như vậy người trẻ có lối ra, và chính vì có lối ra mà họ dễ nhận hơn.
Khi người trẻ chưa muốn nhận
Có những người trẻ nói thẳng: chưa phải lúc. Hãy tôn trọng. Ghi lại họ đã được hỏi, và hỏi lại sau vài năm. Trong lúc chờ, món đồ có thể ở với người khác trong nhà, hoặc được giữ cẩn thận ở nhà cũ. Ép nhận chỉ đưa món đồ tới một nơi không ai chăm.
Người trẻ sống ở nước ngoài
Nhiều gia đình có con cháu học tập, làm việc ở nước ngoài và muốn gửi theo một món kỷ vật. Trước khi gửi, tìm hiểu quy định: đồ có thể là cổ vật cần thủ tục riêng khi mang ra khỏi Việt Nam; đồ làm từ ngà, sừng, mai rùa, san hô, gỗ hay trầm của loài được bảo vệ có thể bị cấm hoặc cần giấy phép ở cửa khẩu nước đến. Một món bị giữ lại ở hải quan thì rất khó lấy về.
Món an toàn để mang theo thường là đồ nhỏ, chất liệu thông thường, như một chiếc chén sứ, một tấm ảnh gốc, một chiếc khăn thêu. Món lớn, món nhạy cảm nên để lại trong nước, người trẻ nhận khi về.
Một món mới đi cùng món cũ
Có gia đình khi trao một món cũ cho người cháu, tặng kèm một món mới nhỏ do chính người cháu chọn, để bắt đầu một câu chuyện mới song song với câu chuyện cũ. Đó có thể là một viên đá nhỏ để bàn làm việc, có thể tham khảo tại Vật Phẩm Phong Thuỷ. Món mới không thay được món cũ, nhưng nhắc người trẻ rằng họ cũng đang tạo ra gia bảo cho người sau.