Kế hoạch bảo quản đồ quý cả năm: xếp hạng rủi ro, chia vùng trong nhà, lịch việc theo mùa và khi đi vắng
Trả lời ngắn: một kế hoạch bảo quản đồ quý cho cả năm gồm bốn phần: danh sách đồ xếp theo mức rủi ro và mức khó thay thế, bản đồ ngôi nhà chỉ ra chỗ ẩm, nóng, nắng, dễ ngập, lịch việc theo mùa và theo tuần tháng năm, và phương án cho những lúc bất thường như đi vắng dài, cháy, trộm. Kế hoạch không cần thiết bị đắt, chỉ cần viết ra giấy, giao rõ ai làm việc gì, và xem lại mỗi năm một lần. Nhờ có kế hoạch, việc giữ đồ không phụ thuộc vào trí nhớ của một người.
Vì sao cần một kế hoạch thay vì nhớ đâu làm đó
Trong nhiều gia đình, việc giữ đồ quý nằm trong đầu một người, thường là ông bà hay người con cả. Người ấy biết hộp nào để đâu, mùa nồm phải mở tủ nào ra hong, trước Tết phải lau món nào cẩn thận. Khi người ấy ốm, đi xa hay mất, mọi hiểu biết ấy đi theo. Đồ không hỏng vì một tai nạn lớn mà hỏng dần qua những mùa không ai để ý.
Các bài trước trong mục này đã nói từng mối nguy riêng: độ ẩm và nấm mốc, ánh sáng và nhiệt, côn trùng, tủ kính, đóng gói, bão lụt. Bài này ghép chúng lại thành một kế hoạch cho cả năm, đủ đơn giản để cả nhà cùng làm theo.
Bước một: lập danh sách và xếp hạng
Nếu chưa có danh sách đồ quý, hãy bắt đầu từ bài kiểm kê đồ quý trong nhà lần đầu. Khi đã có danh sách, xếp từng món vào một trong ba mức. Tiêu chí không phải giá tiền, mà là món đó dễ hỏng tới đâu và mất rồi có thay được không.
| Mức | Món thuộc mức này | Cách giữ | Khi có sự cố |
|---|---|---|---|
| A: không thay được, dễ hỏng | Ảnh cũ, giấy tờ, thư tay, gia phả, tranh giấy, đồ sơn thếp, vải lụa | Chỗ khô, tối, ổn định nhất nhà; kiểm tra thường xuyên | Mang đi đầu tiên |
| B: không thay được, bền | Đồ đồng, gốm sứ, ngọc, ấn đá, tiền xu cổ | Tủ kính bắt tường hoặc hộp có lót; tránh chỗ dễ va | Mang đi sau mức A, món nhỏ trước |
| C: quý nhưng thay được | Đồ mua mới, đồ trang trí, vật phẩm thường dùng | Theo cách thông thường | Để lại nếu không kịp |
Ghi mức A, B, C ngay cạnh tên món trong danh sách. Khi phải quyết định nhanh, trong lúc nước lên hay khi chuyển nhà gấp, danh sách đã xếp hạng giúp cả nhà không phải tranh luận.
Bước hai: vẽ bản đồ nhà theo vùng rủi ro
Lấy một tờ giấy, vẽ sơ đồ từng tầng, rồi đánh dấu những chỗ sau:
- Vùng ẩm: cạnh nhà tắm, bếp, tường có vết thấm, tầng trệt sát nền, góc tường hướng mưa tạt.
- Vùng nóng: gác mái, phòng sát mái tôn, cạnh bếp, cạnh cục nóng điều hoà.
- Vùng nắng: cạnh cửa sổ hướng nắng chiều, nơi nắng chiếu vào giờ nào trong ngày.
- Vùng ngập: tầng trệt ở khu hay ngập, phòng thấp hơn mặt đường.
- Vùng va chạm: lối đi, chỗ trẻ chơi, cạnh cửa ra vào.
- Vùng lửa: bàn thờ có nhang đèn, bếp, ổ điện nhiều thiết bị.
Rồi đánh dấu những chỗ tốt nhất: thường là phòng giữa nhà, tầng giữa, xa tường ngoài, xa nhà tắm, ít nắng. Đồ mức A nên nằm ở đó. Một chiếc nhiệt ẩm kế đặt vài ngày ở từng phòng sẽ cho biết chỗ nào thật sự ổn định, thay vì đoán.
Bước ba: giao việc rõ ràng
Kế hoạch không có người làm thì chỉ là tờ giấy. Hãy ghi tên người phụ trách cho từng nhóm việc: người kiểm tủ đồ hằng tháng, người thay gói hút ẩm, người giữ chìa khoá tủ và két, người liên lạc với thợ khi cần. Có người phụ và người chính. Khi người chính đi vắng, người phụ biết phải làm gì. Dán một bản kế hoạch rút gọn ở trong cánh tủ đồ quý, để ai mở tủ cũng thấy.
Lịch việc theo mùa
Khí hậu mỗi miền một khác, nên bảng dưới đây ghi theo mùa thời tiết chứ không ghi tháng. Mỗi nhà tự điền tháng cho phù hợp với nơi mình ở.
| Thời điểm | Việc chính |
|---|---|
| Trước mùa ẩm, mùa nồm | Thay hoặc sấy lại gói hút ẩm, kiểm máy hút ẩm, đóng kín tủ đồ giấy và vải, chuyển đồ mức A khỏi tầng trệt |
| Trong mùa ẩm | Đóng cửa khi ngoài trời ẩm hơn trong nhà, theo dõi nhiệt ẩm kế, kiểm mốc mỗi tuần ở đồ giấy, gỗ, vải |
| Đầu mùa khô, hanh | Mở tủ hong đồ vào ngày khô ráo, kiểm vết nứt ở đồ gỗ và sơn mài, không để đồ gỗ sát điều hoà |
| Trước mùa mưa bão | Cập nhật danh sách mức A, chuẩn bị thùng có nắp, kiểm mái và cửa, chụp ảnh tình trạng đồ |
| Trước Tết, trước giỗ lớn | Phủi bụi đồ thờ đúng cách, kiểm chân nến, bát hương, ổ điện bàn thờ |
| Mùa côn trùng hoạt động mạnh | Kiểm bột mọt, cánh mối, dấu gián ở tủ sách và đồ gỗ |
Việc hằng tuần, hằng tháng, hằng năm
Hằng tuần
- Nhìn qua nhiệt ẩm kế ở phòng giữ đồ.
- Phủi bụi đồ trưng bày ngoài tủ.
- Kiểm khu bàn thờ sau khi thắp nhang: tro, tàn, chân nến.
Hằng tháng
- Mở tủ kính, nhìn từng món, tìm vết mốc, gỉ bột, bột mọt.
- Kiểm gói hút ẩm đổi màu chưa.
- Kiểm dây treo, móc treo của đồ treo tường.
Hằng năm
- Mở từng hộp cất lâu, kiểm và chụp ảnh tình trạng.
- Cập nhật danh sách: món mới, món đã trao, món đã hỏng.
- Kiểm chốt bắt tường của tủ, kệ.
- Sao lưu ảnh và danh sách ra một nơi khác ngoài nhà.
- Xem lại kế hoạch cả nhà, đổi người phụ trách nếu cần.
Chống trộm: kín đáo trước, khoá sau
Biện pháp chống trộm hiệu quả nhất cho đồ quý trong nhà là không để người ngoài biết. Hạn chế đăng ảnh đồ quý lên mạng xã hội kèm vị trí nhà, đừng kể với thợ đến sửa nhà về món đồ đắt, đừng để hộp đựng trang sức ở chỗ dễ đoán như ngăn kéo đầu giường. Món nhỏ có giá trị lớn có thể cân nhắc cất két sắt bắt cố định vào tường hay sàn.
Ảnh chụp kỹ từng món, có thước đo, là thứ có ích nếu chẳng may mất trộm và cần trình báo. Giữ bản ảnh ở nơi khác, không chỉ trong điện thoại để trong nhà.
Phòng cháy: bàn thờ, ổ điện và đồ không thay được
Trong nhà có đồ quý thì bàn thờ thường là nơi có lửa gần đồ quý nhất. Đặt bát hương, chân nến cách xa màn, câu đối giấy, vàng mã. Đèn thờ điện dùng loại có chất lượng rõ ràng, không cắm nhiều thiết bị chung một ổ. Không để nhang cháy khi cả nhà đi vắng. Có một bình chữa cháy nhỏ ở tầng có bàn thờ, và cả nhà biết cách dùng.
Đồ mức A nên cất ở chỗ xa nguồn lửa và có thể mang đi nhanh. Một số gia đình gom giấy tờ, ảnh quan trọng vào một hộp có quai xách để khi cần chỉ việc cầm lên.
Khi đi vắng dài ngày
- Tắt nhang đèn trên bàn thờ, rút điện các thiết bị không cần.
- Chuyển đồ mức A vào tủ kín ở chỗ tốt nhất nhà, đặt gói hút ẩm mới.
- Kéo rèm phòng có đồ trưng bày để tránh nắng chiếu nhiều ngày liền.
- Nếu ở vùng hay ngập và đang vào mùa mưa, chuyển đồ khỏi tầng trệt.
- Nhờ một người tin cậy ghé qua, cho họ biết cần nhìn những gì: thấm dột, mùi mốc, cửa bị cạy.
- Chụp ảnh tủ đồ trước khi đi để so sánh khi về.
Bảo hiểm và giấy tờ
Một số gói bảo hiểm nhà có thể bao gồm đồ trong nhà, nhưng điều kiện với đồ quý, đồ cổ, đồ không có hoá đơn thường riêng và khác nhau giữa các đơn vị. Bài này không nêu sản phẩm hay mức phí cụ thể. Nếu muốn mua, hãy hỏi đơn vị bảo hiểm bằng văn bản: đồ nào được tính, cần giấy tờ gì để chứng minh, định giá ra sao khi có tổn thất. Dù có mua hay không, danh sách, ảnh và giấy tờ của đồ quý vẫn nên có một bản để ở nơi khác ngoài nhà, như nhà người thân hay bản số hoá có sao lưu.
Một tình huống cụ thể: nhà phố ba tầng
Một gia đình sống trong nhà phố ba tầng ở khu hay ngập khi mưa lớn. Bàn thờ ở tầng ba, sát mái. Đồ quý gồm bộ đồ thờ bằng đồng, vài bình gốm, một hộp ảnh cũ và gia phả. Trước khi có kế hoạch, hộp ảnh để ở tủ tầng trệt cho tiện lấy, bình gốm bày trên kệ cạnh cửa sổ tầng hai.
Sau khi vẽ bản đồ, họ thấy tầng trệt là vùng ngập, tầng ba nóng vào buổi chiều, tầng hai giữa nhà là chỗ ổn định nhất. Hộp ảnh và gia phả chuyển lên tủ kín ở tầng hai, có gói hút ẩm. Bình gốm dời vào tủ kính bắt tường ở phòng giữa. Bàn thờ tầng ba được kiểm lại ổ điện, chân nến chuyển xa câu đối. Họ dán kế hoạch rút gọn trong cánh tủ, ghi tên hai người phụ trách. Không tốn gì nhiều, nhưng mùa mưa năm sau nước vào tầng trệt mà không món nào phải cứu.
Sai lầm thường gặp
- Cất đồ giấy ở tầng trệt hay gác mái vì đó là chỗ trống.
- Chỉ một người biết đồ để đâu, chìa khoá ở đâu.
- Mua máy hút ẩm nhưng không đổ nước, không theo dõi độ ẩm.
- Đăng ảnh đồ quý kèm vị trí nhà lên mạng.
- Để nhang cháy khi cả nhà ra ngoài.
- Lập kế hoạch một lần rồi không xem lại khi nhà có thay đổi. Khi chuyển nhà hay gặp bão lũ, xem thêm bài chuyển nhà và mùa bão lụt.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn
Đặt tủ đồ nặng hay két sắt trên sàn gác, sàn gỗ, tầng lửng thì nên hỏi kỹ sư kết cấu về khả năng chịu tải. Bàn thờ có nhiều thiết bị điện, ổ cắm nóng, dây điện cũ thì nhờ thợ điện kiểm tra. Về phòng cháy, cơ quan phòng cháy chữa cháy địa phương thường có hướng dẫn cho nhà ở. Về bảo hiểm, hỏi trực tiếp đơn vị bảo hiểm. Về đồ đang hỏng dần, hỏi người làm bảo tồn đúng chất liệu.
Mỗi khi mua thêm một món mới, kể cả những món từ mục vật phẩm may mắn ở Vật Phẩm Phong Thuỷ, hãy thêm ngay vào danh sách, ghi mức A, B hay C, và chọn chỗ đặt theo bản đồ nhà.